Günümüzde teknolojinin hızla gelişmesiyle birlikte, terapi yöntemleri de yenilikçi teknolojilere dayanmaktadır. Sanal gerçeklik (VR) uygulamaları, uygun görülen durumlarda psikoterapi sürecini desteklemek amacıyla kullanılan kontrollü ve yapılandırılmış bir araçtır. Amaç; danışanın kaygı uyandıran durumlara kademeli biçimde yaklaşabilmesini desteklemek ve baş etme becerilerini güçlendirmektir. Her danışan için uygun olmayabilir; uygunluk ve planlama ilk görüşmelerde değerlendirilir. Bu makalede, uçak korkusu, sosyal fobi, hayvan korkusu, iğne fobisi, klostrofobi, araç kullanma korkusu, sınav kaygısı ve panik atak gibi yaygın korku ve anksiyete durumlarında sanal gerçeklik terapisinin kullanımını detaylı bir şekilde ele alacağız. Sanal gerçeklik terapisinin bireylere nasıl yardımcı olduğunu ve belirli korku durumlarında nasıl kullanıldığını inceleyeceğiz.
Sanal Gerçeklik (VR) Uygulamalarının Kullanım Alanlarına Örnekler
Aşağıdaki başlıklar, sanal gerçeklik (VR) uygulamalarının psikoterapi sürecinde uygun görülen durumlarda nasıl bir destekleyici araç olarak kullanılabileceğine dair bilgilendirme amaçlı örneklerdir. Her danışan için uygun olmayabilir; uygunluk ve planlama, başvuru nedeni, ihtiyaçlar ve güvenlik değerlendirmesi doğrultusunda ele alınır.
Uçak Korkusu
Uçakla ilgili kaygı yaşayan kişilerde, VR uygulamaları bazı durumlarda uçuşa ilişkin uyaranlara kademeli ve kontrollü biçimde yaklaşmayı desteklemek amacıyla değerlendirilebilir. Sanal ortam, danışanın kaygı düzeyini izlemeye ve seansın içeriğini yapılandırmaya yardımcı olabilecek bir çerçeve sunabilir.
Sosyal Kaygı (Sosyal Fobi)
Sosyal ortamlarda yoğun kaygı yaşayan kişilerde, VR uygulamaları bazı durumlarda toplantı, sunum veya kalabalık ortam gibi sosyal senaryolara aşamalı yaklaşım çalışmalarını desteklemek için kullanılabilir. Amaç, danışanın zorlayıcı sosyal durumlara ilişkin tepkilerini fark etmesi ve baş etme becerilerini güçlendirmesidir.
Hayvan Korkusu
Hayvanlarla ilgili belirgin kaygısı olan kişilerde, VR uygulamaları bazı durumlarda korku uyandıran uyaranlara kademeli maruz kalma çalışmalarını destekleyebilir. Seans içeriği, danışanın toleransına ve hedeflerine göre yapılandırılır.
İğne Fobisi
Tıbbi işlemlere (enjeksiyon/kan alma vb.) ilişkin yoğun kaygı yaşayan kişilerde, VR uygulamaları bazı durumlarda bu uyaranlara yaklaşma çalışmalarını destekleyici bir araç olarak değerlendirilebilir. Bu tür başvurularda, tıbbi süreçlerin yönetimi ve kararları hekim yetki alanındadır; psikoterapi süreci, kaygı tepkileri ve baş etme becerileri üzerinde çalışmaya odaklanır.
Klostrofobi (Kapalı Alan Kaygısı)
Kapalı alanlarda yoğun kaygı yaşayan kişilerde, VR uygulamaları bazı durumlarda asansör, dar alan gibi uyaranlara kontrollü ve aşamalı biçimde yaklaşma çalışmalarını destekleyebilir. Süreç danışanın güvenliği ve toleransı gözetilerek planlanır.
Araç Kullanma Kaygısı
Araç kullanmaya ilişkin kaygı yaşayan kişilerde, VR uygulamaları bazı durumlarda sürüşle ilişkili uyaranlara kademeli yaklaşımı desteklemek için değerlendirilebilir. Bu içerik, sürüş eğitimi yerine geçmez; psikoterapi sürecinde hedef, kaygı tepkilerini anlamak ve baş etme becerilerini güçlendirmektir.
Sınav Kaygısı
Sınav performansına ilişkin yoğun kaygı yaşayan kişilerde, VR uygulamaları bazı durumlarda “sınav ortamı” benzeri uyaranlara kontrollü biçimde yaklaşmayı destekleyebilir. Amaç, kaygı yükseldiğinde uygulanabilecek düzenleme becerilerini geliştirmek ve kaçınma döngüsünü azaltmaya yönelik çalışmaları desteklemektir.
Obsesif Kompulsif Belirtiler (OKB ile İlişkili Zorlanmalar)
Bazı durumlarda, VR uygulamaları kişinin zorlandığı uyaranlarla ilgili aşamalı yaklaşım çalışmalarını desteklemek amacıyla değerlendirilir. Değerlendirme ve planlama kişiye özeldir; bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır ve tanı/tedavi yerine geçmez.
Yükseklik Korkusu
Yükseklikle ilgili kaygısı olan kişilerde, VR uygulamaları bazı durumlarda yükseklik uyaranlarına kontrollü biçimde yaklaşmayı destekleyen bir araç olarak kullanılabilir. Seans içeriği, danışanın güvenliği ve toleransına göre yapılandırılır.
Panik Atak ve Panik Belirtileri
Panik belirtileri yaşayan kişilerde, VR uygulamaları bazı durumlarda panik döngüsünü tetikleyebilen durumlara (ör. kalabalık, açık alan, kapalı alan gibi) kademeli yaklaşım çalışmalarını desteklemek amacıyla değerlendirilebilir. Hedef, panik sırasında ortaya çıkan bedensel tepkileri tanımak ve baş etme becerilerini güçlendirmektir.
Sanal gerçeklik (VR) uygulamaları, psikoterapi sürecinde herkes için uygun olmayan, bazı danışanlarda ise destekleyici bir araç olarak değerlendirilebilen teknoloji tabanlı bir yöntemdir. Uygunluk, içerik ve seans planı danışanla birlikte belirlenir.
***Bilgilendirme Notu: Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez.
Bireyin korkusuna uygun sanal ortam belirlenir ve sanal gerçeklik cihazı hazırlanır.
Sanal gerçeklik terapisi, teknoloji tabanlı bir yöntem olduğundan, klinik ortamda (Balgat) yüz yüze veya bireyin evinde online VR deneyimi ile uygulanabilir.
Bireylere çeşitli fobiler ve anksiyete durumları için güvenli sanal ortamlar sağlayan bir terapi yöntemidir.
Uçak korkusu, sosyal fobi, hayvan korkusu, iğne fobisi, klostrofobi, araç kullanma korkusu, sınav kaygısı, panik atak, OKB ve yükseklik korkusu gibi durumlarda etkilidir.
Terapiler, kontrollü ve güvenli sanal ortamlar üzerinden gerçekleştirilir; terapist rehberliği sağlanır.
Evet, uygun VR içerikleri ile çocuklar için de güvenli bir şekilde uygulanabilir.